Τετάρτη, 8 Μαρτίου 2017

ΨΩΜΙ. ΕΘΙΜΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ

ΨΩΜΙ. ΕΘΙΜΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ

Έθιμα - Παραδόσεις

Ο άρτος και τα γλυκά έχουν συμβολικό χαρακτήρα και πρωταγωνιστικό ρόλο στα έθιμα και τις παραδόσεις των Ελλήνων.




ΓΑΜΟΣ
Στην περιοχή της Αριδαίας

Στους Προμάχους την τελευταία Τετάρτη πριν το γάμο καλούσαν προφορικά τους συγγενείς του γαμπρού δύο αγόρια από το σόι του, ενώ δύο αγόρια από το σόι της νύφης καλούσαν τους δικούς της συγγενείς. Ακόμα και σήμερα το κάλεσμα γίνεται και προφορικά την ίδια μέρα. Τα αγόρια καλούσαν τους συγγενείς το βράδυ και έδιναν σε κάθε οικογένεια ένα κουλούρι σπιτικό, που οι νοικοκυρές είχαν φτιάξει ειδικά για την περίπτωση.
Στη Σωσάνδρα ο γαμπρός καλούσε τους συγγενείς του τη Δευτέρα και δεν έπρεπε έπειτα να δει τη νύφη μέχρι την Κυριακή, γιατί θεωρούνταν γρουσουζιά. Σε περίπτωση όμως που ο γαμπρός την έβλεπε, το σόι της νύφης του έριχνε αλεύρι ή τον μαύριζε, συνήθως με κάρβουνο. Το κάλεσμα των συγγενών της νύφης γινόταν και στη Σωσάνδρα την Τετάρτη. Στη συνέχεια ο πατέρας ή η μητέρα του γαμπρού καλούσε με ένα σπιτικό κουλούρι και με κρασί τον κουμπάρο, που συνήθως ήταν ο νονός του γαμπρού. Έπειτα καλούσε τη νύφη – πάλι με σπιτικό κουλούρι – και της χάριζε κάποιο συμβολικό δώρο. Σήμερα συνηθίζεται να της χαρίζουν και μια ανθοδέσμη με λουλούδια. Τον κουμπάρο τον καλούν και σήμερα με κουλούρι και του προσφέρουν τούρτα.
Με σπιτικό κουλούρι καλούσε την Πέμπτη τον παπά ο πατέρας ή η μητέρα του γαμπρού, ενώ σήμερα με κάποιο ψωμί που ψήνεται ειδικά για το σκοπό αυτό. Την ίδια μέρα οι συμπέθεροι ψώνιζαν από την Αριδαία τα αναγκαία για το γάμο.
Το απόγευμα – και στα δύο χωριά – πήγαινε κάθε συγγενής της νύφης στο σπίτι της με ένα ταψί σιτάρι, καλαμπόκι ή κριθάρι. 

Έπειτα πήγαιναν σε κάποιο δωμάτιο και έριχνε ο καθένας το περιεχόμενο του ταψιού σε κάποιοκιλίμι και οι συγγενείς χόρευαν γύρω από το σωρό που σχηματίζονταν. Στο κιλίμι έριχναν καραμέλες, τις οποίες άρπαζαν χαρούμενα τα παιδιά. Κάτι ανάλογο γινόταν και στο σπίτι του γαμπρού. Έπειτα, οι φίλοι του γαμπρού έβαζαν σε τσουβάλια τα προϊόντα που συγκεντρώνονταν και τα φόρτωναν σε γαϊδούρια. Έπαιρναν μαζί τους φαγητό – συνήθως φασολάδα – και πήγαιναν στο μύλο να αλέσουν το σιτάρι ή το καλαμπόκι και γλεντούσαν. Επίσης, την Παρασκευή ή το Σάββατο οι γυναίκες και στο σπίτι του γαμπρού και στο σπίτι της νύφης ζύμωναν ψωμιά για το γάμο, ενώ οι συγγενείς και οι φίλοι άρχιζαν να πηγαίνουν τα δώρα του γάμου στους μελλόνυμφους, που ήταν συνήθως μπακιρένια. Στα δώρα έβαζαν σιτάρι ή ρύζι και ένα λουλούδι «για το καλό».

Το μεσημέρι της Παρασκευής συγκεντρώνονταν κάποιες κοπέλες στο σπίτι της νύφης και του γαμπρού, καθάριζαν το σιτάρι και με ειδικές πέτρες, τις αλευρόπετρες, παρασκεύαζαν πλιγούρι, το οποίο έβραζαν την Κυριακή το πρωί και το έτρωγαν στο τραπέζι που γίνονταν πριν τη στέψη. Στη Σωσάνδρα κάποιοι το πρόσφεραν στο γλέντι του Σαββατόβραδου.

Όταν την Κυριακή η νύφη έβγαινε στην αυλή ή στο μπαλκόνι και παρουσιάζονταν στον κόσμο, έκανε τρεις μετάνοιες, τρεις φορές το σταυρό της και πάλι άλλες τρεις μετάνοιες. Ήταν ένας τρόπος παράκλησης προς το Θεό να χαρίσει στους μελλόνυμφους αγάπη και τύχη. 
Κάποιος συγγενής ή φίλος του γαμπρού έφερνε στη νύφη ένα ψωμί κι αυτή το ακουμπούσε στο κεφάλι της, όπου φορούσε ένα άσπρο μαντήλι και στη συνέχεια το έκοβε με τα χέρια της στα δύο. Το έθιμο αυτό συνεχίζεται και στις μέρες μας και είναι συμβολικό. Η αριστερή μεριά του ψωμιού συμβολίζει το πατρικό σπίτι της νύφης και η δεξιά το σπιτικό των πεθερικών της. Αν λοιπόν το μεγαλύτερο κομμάτι του ψωμιού ήταν αυτό που συμβόλιζε το πατρικό της σπίτι, η τύχη θα έμενε σ' αυτό. Στην αντίθετη περίπτωση, η τύχη θα ακολουθούσε το ζευγάρι στην νέα τους ζωή. Ακολουθούσαν τρεις χοροί με τη νύφη.

Οι συγγενείς του γαμπρού τοποθετούσαν στις μασχάλες της νύφης ένα πρόσφορο, το οποίο έβγαζαν όταν τελείωνε το μυστήριο και το έτρωγε το αντρόγυνο με τους καλεσμένους στο τραπέζι στο σπίτι του γαμπρού.
Τα παλαιότερα χρόνια ο γαμπρός και η νύφη πήγαιναν στην εκκλησία με άλογο ο καθένας χωριστά. Ο παπάς πήγαινε τους μελλόνυμφους στο μέρος που θα γίνονταν η στέψη. Ο ιερέας έδινε στον κουμπάρο και στο ζευγάρι, πριν πιουν κρασί, να φάνε τρία κομμάτια από μια λειτουργία. Μετά την στέψη περνούσαν οι συγγενείς και οι φίλοι του και τους εύχονταν να ζήσουν «ριζωμένοι».

Η GOOGLE ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ ΓΙΑ ΣΕΝΑ - GOOGLE'S PROPOSAL FOR YOU

.   



Στα Στεφανινά Θεσσαλονίκης

Τα έθιμα του γάμου ξεκινούν από την Τετάρτη με τα «Προζύμια» φτιάχνοντας προζύμη στο σπίτι του γαμπρού για την παρασκευή ψωμιού για το γάμο. Μετά ακολουθεί το αλεύρωμα, κι ο καθένας προσπαθεί να αλείψει με ζυμάρι και αλεύρι τον άλλο.
Την άλλη μέρα μαζεύονται τα παλικάρια του χωριού, φίλοι του γαμπρού και της νύφης και πηγαίνουν με τα ζώα στο δάσος, για να φέρουν ξύλα για το ψήσιμο του ψωμιού και των φαγητών του γάμου.





ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

Χριστόψωμα

Ιδιαίτερη φροντίδα για κάθε νοικοκυρά τα Χριστούγεννα αποτελεί η παρασκευή του χριστόψωμου. Τη μορφή, το σχήμα και το στολισμό του ψωμιού αυτού προς τιμήν του Χριστού κανονίζουν οι τοπικές συνήθειες. Στα περισσότερα μέρη, στη μέση της επιφάνειάς του σχηματίζουν με ζυμάρι το σημείο του σταυρού και στις άκρες του τοποθετούν αμύγδαλα και καρύδια, που αποτελούν σύμβολα πλούσιας παραγωγής. Η διακόσμησή του καθορίζεται ακόμη και από το επάγγελμα του νοικοκύρη. Έτσι, αν αυτός είναι γεωργός ή τσοπάνης, στο χριστόψωμο σχηματίζουν βόδια και αλέτρι ή πρόβατα και κατσίκια. Σε μερικά μέρη μέσα στο ζυμάρι βάζουν και ένα νόμισμα ή κάποιο άλλο σημάδι, για να φανεί, κατά το μοίρασμα, ο τυχερός του σπιτιού.
Από τα πιο εντυπωσιακά ήταν το σαρακατσάνικο χριστόψωμο, με ολόκληρες παραστάσεις πάνω του από την ποιμενική ζωή. Οι Σαρακατσάνοι θεωρούν τα Χριστούγεννα ως καθαρά ποιμενική εορτή και είναι περήφανοι, γιατί ο Χριστός γεννήθηκε ανάμεσα σε τσοπάνηδες και πρόβατα.
Ο πατέρας ή κάποιος γεροντότερος από την οικογένεια σταυρώνει το χριστόψωμο και το κόβει, μοιράζοντάς το στους σπιτικούς, με τις καθιερωμένες ευχές. Σε ορισμένα μέρη, στην Αιτωλία, π.χ. περίμεναν, πριν το κόψουν, να περάσει πρώτα ο παπάς να το ευλογήσει. Έπαιρνε έτσι το χριστόψωμο θέση ιερής αρτοκλασίας. Τελειώνοντας την ευχή που έλεγε, ο παπάς έπαιρνε το χριστόψωμο και κρατώντας το με τα δύο του χέρια, το τσάκιζε πάνω στο κεφάλι του. Αν το κομμάτι που κρατούσε με το δεξί χέρι ήταν το μεγαλύτερο, σήμαινε ότι ο πολύς χειμώνας πέρασε και θα γλυτώσουν πρόβατα και κατσίκια από το κρύο. Αντίθετα, αν το μεγαλύτερο κομμάτι βρισκόταν προς τα αριστερά, οι οιωνοί για τα ζώα και τα γεννήματα δεν ήταν και πολύ αίσιοι.
Παρόμοιες μαντικές συνήθειες επιχωρίαζαν και αλλού. Στα Επτάνησα, π.χ. το βράδυ της παραμονής έπαιρναν το χριστόψωμο και πήγαιναν κοντά στη φωτιά. Ο νοικοκύρης έριχνε λάδι ή κρασί στη φλόγα. Αν μεγάλωνε, αυτό ήταν καλός οιωνός για το σπίτι, αν έσβηνε, κακός.
Εκτός από τα καθαυτό χριστόψωμα συνηθίζονται και άλλου είδους ψωμιά για τα Χριστούγεννα. Στη Δυτική Μακεδονία, π.χ. ζυμώνουν μικρά ψωμάκια για τα παιδιά που λένε τα κάλαντα, καθώς και ειδικές κουλούρες για τα βόδια και τα άλλα ζώα του σπιτιού τους.

Στον Έβρο

Έκαναν Χριστόψωμα από καθάριο σιτάρι, τα κεντούσαν με μασούρια, τα στόλιζαν με ζυγούς και θημωνιές, ζύμωναν κουλούρες χριστουγεννιάτικες με σταυρούς και μύγδαλα. Σε κάποια χωριά, την παραμονή των Χριστουγέννων, ζύμωναν την κουλούρα ανοιχτή από τη μια πλευρά, για να περάσει ο Χριστός και τη στόλιζαν με εφτά σταυρούς. Ενώ τα Φώτα ήταν κλειστή «για να κλείνουν τα στόματα του κόσμου». Ετοίμαζαν κουλίκια – κλουρίτσες – για τους καλαντιστές και τους έδιναν καρύδια, μύγδαλα, καλαμπόκια, καρπούς της φύσης που οι παιδικοί αγερμοί θα έκαναν το όνειρο της καλής σοδιάς πραγματικότητα. Το χαρακτηριστικό όμως παρασκεύασμα των ημερών στη Θράκη είναι η Πρωτοχρονιάτικη πίτα και όχι το τσουρέκι. Ετοίμαζαν στριφτή τυρόπιτα και έβαζαν σημάδια για την τύχη. Κέρμα - σίδερο - για τη γεροσύνη, άχυρο για τα γελάδια, κάρβουνο για τα βουβάλια, χάντρα για τ’ άλογα, σκουπόχορτο για τα μελίσσια.





ΚΑΘΑΡΑ ΔΕΥΤΕΡΑ

Η Καθαρά Δευτέρα είναι το τέλος των Απόκρεω και η πρώτη μέρα της Σαρακοστής. Ονομάζεται έτσι, γιατί οι χριστιανοί «καθαρίζονται ψυχικά», μια και σταματάνε κάθε κρεάτινο φαγητό και αρχίζουν τη νηστεία που διαρκεί σαράντα μέρες, όσες και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο. Η καθιέρωση της λαγάνας, που θυμίζει τα «άζυμα» της Παλαιάς Διαθήκης, επιτείνει την έννοια της νηστείας εκείνης της ημέρας.
Κάθε τόπος πέρα των κοινών εθίμων, έχει και τα δικά του ξεχωριστά έθιμα. Τα κοινά έθιμα είναι το άζυμο ψωμί δηλαδή η λαγάνα, και τα λογιών νηστίσιμα φαγώσιμα (μαρουλάκια, κρεμμύδια και σκόρδα, ταραμάς, ελιές, φασολάδες λευκές κ.ά.).

Στην περιοχή της Αμαλιάδας οι νοικοκυρές ζύμωναν ψωμί «λιζό», την μπουγάτσα.

Οι Αγραπιδοχωρήτες που εγκαταστάθηκαν στην Ηλεία φτιάχναν και τα αλμυροκούλουρα. Οι κοπέλες, αν με το μακαρόνι της Τυρινής δεν έβλεπαν στον ύπνο τους ποιον θα πάρουν για άνδρα, τότε την Καθαρά Δευτέρα έτρωγαν αλμυροκούλουρα, και δεν έπιναν καθόλου νερό, για να πάει ο μέλλον σύζυγός τους στο όνειρό τους, να τους δώσει νερό να ξεδιψάσουν. Έλεγαν: «Τρώνε την αλμυροκουλούρα, για να δούνε ποιόν θα πάρουνε». Το έθιμο αυτό υπάρχει σε πολλές περιοχές.
Αλλού την παραμονή της Καθαράς Δευτέρας οι γυναίκες έβγαζαν βορβούς. Πρόσεχαν ο πρώτος να είναι ο μεγαλύτερος, που τον τοποθετούσαν με τα φύλλα του το πρωί της Καθαράς Δευτέρας στην πόρτα του σπιτιού. Το βράδυ τον έβγαζαν στη μαλάθα του ψωμιού μέχρι το Πάσχα, για να είναι φτούρια το ψωμί του σπιτιού.





ΠΑΣΧΑ

Η Κυρά Σαρακοστή

Έθιμο που συναντάται όχι μόνο στην Αρκαδία αλλά και σε όλη την Ελλάδα. Η γιαγιά ζωγράφιζε σε χαρτί την Κυρά Σαρακοστή που είχε τα βλέφαρά της χαμηλωμένα, το στόμα της υπομονετικά κλειστό και τα χέρια της άνετα σταυρωμένα σε στάση προσευχής. Τα πόδια της ήταν επτά που αντιστοιχούσαν σε κάθε μια από τις επτά εβδομάδες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

Η γιαγιά κρεμούσε αυτή την ζωγραφιά της κάτω από το εικονοστάσι της. Κάθε Σάββατο ένα, ένα τα εγγόνια διαδοχικά έκοβαν από ένα πόδι, ωσότου έμενε το τελευταίο πόδι της Μεγάλης Εβδομάδας. Εκείνο, αφού το τύλιγε σε μικρό μπαλάκι, το έβαζε μέσα στο Ψωμί της Ανάστασης και όταν ο πατέρας έκοβε και μοίραζε τις φέτες σε όλα τα παρευρισκόμενα μέλη του Πασχαλινού τραπεζιού ο πιο χαρούμενος ήταν εκείνος που έβρισκε στη φέτα του ψωμιού του το τελευταίο πόδι της Κυράς Σαρακοστής.
Το έθιμο της Κυράς Σαρακοστής μερικοί το έχουν κρατήσει μέχρι σήμερα και το χαίρονται πολύ, καθώς εναρμονίζεται με την ατμόσφαιρα των ημερών. Υπάρχει και το σχετικό ποιηματάκι:
Απ’ το φούρνο της κουζίνας,

μια Δευτέρα Καθαρή,
ξεπετάχτηκε αφράτη
η κυρά-Σαρακοστή.
Από ζυμάρι είναι φτιαγμένη*
αλλά δεν έχει στόμα,
γιατί νηστεύει.
Τα χέρια της κρατάει σταυρωμένα
και προσέχευται διαρκώς,
μα όχι παραπονεμένα.
Πάνω στα πόδια της πατάει
τα επτά
και την Πασχαλιά της περιμένει
καρτερικά.
Εγώ ένα πόδι τη βδομάδα θα της κόβω
κι αυτή θα με μαλώνει που απ’ όλα τρώω.






Το Σάββατο του Λαζάρου

Για την Ορθοδοξία, η μέρα που ο αγαπημένος φίλος του Ιησού, ο Λάζαρος αναστήθηκε, προαναγγέλλοντας την μεγάλη Ανάσταση του Kυρίου του, είναι πολύ σημαντική. Την παραμονή του Λαζάρου, φτιάχνουν ειδικά άγλυκα ανθρωπόμορφα ψωμιά (λαζαράκια – λαζόνια), και τα μοιράζουν σε γείτονες και συγγενείς ή στα παιδιά που λένε τα πένθιμα κάλαντα του Λαζάρου. Στα Δωδεκάνησα τα ψωμιά αυτά γίνονται γεμιστά με ένα μίγμα από αλεσμένες σταφίδες και αμύγδαλα.





Το προζύμι της Μεγάλης Πέμπτης

Σε πολλά μέρη της Κρήτης , ιδιαίτερα στις περιοχές Ηρακλείου και Λασιθίου, ετοιμάζουν οι νοικοκυρές το προζύμι της Μεγάλης Πέμπτης, για να ζυμώνουν μ’ αυτό όλο το χρόνο. Βάζουν λοιπόν σ’ ένα ποτηράκι νερό μαζί με λίγο αλεύρι. Και το πρωινό της Μεγάλης Πέμπτης την ώρα που ο παπάς λέει το ευαγγέλιο, ταράζουν το μείγμα και λένε: «Άζυμο νεραλευράκι να γενείς προζυμαράκι».
Κι έτσι φουσκώνει και γίνεται προζύμι. Παίρνουν από αυτό ένα ελάχιστο κομματάκι και «ανεπήζουν» από βραδύς προζύμι που μέχρι το πρωί φουσκώνει και γίνεται το ζυμωτό. Είναι όμως καλό να φυλάξουν ένα κομμάτι ζυμάρι από το ζυμωτό που κάνουν στα σπίτια τη Μεγάλη Πέμπτη. Τον επόμενο χρόνο με το ίδιο ζυμάρι «ανεπήζουν» αποβραδίς το μεγάλο προζύμι και μετά ζυμώνουν. Έτσι συνεχίζεται αλυσιδωτά η καλή επίδραση του ψωμιού – του βασικού αυτού είδους διατροφής τα παλιά χρόνια – στη ζωή των ανθρώπων μας, στην ανάπτυξη και συντήρησή τους.
Σε μερικές περιοχές ζυμώνουν τη Μ. Πέμπτη το προζύμι με αγίασμα όπως π.χ. σε χωριά της επαρχίας Πεδιάδος, παίρνουν νερό από τον «Αϊ Γιώργη το Σφακιώτη» στη θέση Ατσιπαρά ζυμώνουν μ’ αυτό χωρίς προζύμι «ναμιντάρικα και φωνήσιμα ψωμιά ωσάν τσ’ άρτους» κατά τη μαρτυρία.
Κρατήθηκε τέτοιο προζύμι ζυμωμένο με αγίασμα τρία χρόνια συνεχώς, αλατισμένο και φυλαγμένο μέσα σε αλεύρι.





Λαμπροκουλούρες και Λαμπρόψωμα

Το ψήσιμο της λαμπροκουλούρας -ένα ψωμί, που φτιάχνεται αποκλειστικά και μόνον το Πάσχα- ήταν για τα αστικά, αλλά και τα αγροτικά νοικοκυριά το αποκορύφωμα μιας πολυήμερης διαδικασίας, που είχε ξεκινήσει με την αρχή της Σαρακοστής, καθώς στις ημέρες της νηστείας έβρισκαν την ευκαιρία να συγκεντρώσουν τρόφιμα και υλικά, αλλά και να επισκευάσουν τους φούρνους και να προγραμματίσουν τις δουλειές τους.
Έτσι, η μία νοικοκυρά βοηθούσε την άλλη στο ζύμωμα του τσουρεκιού ή στο πλάσιμο των κουλουριών.
Όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα, εκτός από τη Μεγάλη Παρασκευή ανάπιαναν το προζύμι από νωρίς το βράδυ μέχρι να έρθει η ημέρα, που θα τα έψηναν. Τα λαμπρόψωμα παρασκευάζονταν συνήθως Μεγάλη Πέμπτη ή Μεγάλο Σάββατο. Το ζύμωμα ξεκινούσε από το χάραμα.
Άναβαν φωτιά και η κάθε μία ασχολιόταν με τη δουλειά που είχε αναλάβει. Άλλη ανασκουμπωνόταν και ζύμωνε, άλλη έριχνε νερό, άλλη καθάριζε. Απαραίτητη προϋπόθεση να σταυρώσουν τη σκάφη, το αλεύρι και το προζύμι και να πουν τρεις φορές: Χριστός Ανέστη! Αληθώς Ανέστη! Το προζύμι να γίνει. Τριγύρω κάθονταν όλες και άρχιζαν να πλάθουν τα κουλουράκια και τα σχέδια που τα στόλιζαν και οι πιο ταλαντούχες, οι ψωμοκεντίστρες, “χτένιζαν” το πασχαλινό ψωμί. Ανάλογα με το που θα έστελναν το ψωμί ήταν και το στόλισμα. Άλλο ήταν του παππού, άλλο του κουμπάρου, άλλο του παπά κι άλλο του φτωχού. Όταν τελείωναν τα σκέπαζαν με κουβέρτες και μάλλινα, έβαζαν στη μέση δυνατή φωτιά και τα άφηναν να φουσκώσουν. Όση ώρα “γίνονταν” εκείνες άναβαν το φούρνο.
Τα πασχαλινά ψωμάκια ή σταυρόψωμα διαφέρουν σε σχέδια, ανάλογα με την περιοχή της Ελλάδας. Στην Κρήτη συνηθίζουν να φτιάχνουν μικρά ψωμάκια σε σχήμα ζώων ή πουλιών (χελώνες, πέρδικες, λαγούς). Σε κάποια μέρη τα ψωμιά αυτά τα λένε κουτσούνες και τα τρώνε το Μεγάλο Σάββατο το βράδυ, επειδή έχουν το κόκκινο αυγό επάνω.
Παλιά τις τρώγανε μετά το Πάσχα, της Ζωοδόχου Πηγής. Λέγεται πως τις κουτσούνες, που είχαν σχήμα ανθρώπινο -έμοιαζαν, δηλαδή, με κούκλες από ζυμάρι-, τους έβαζαν στη μέση ένα αβγό σαν πρόσωπο. Τις κάνανε για να παίζουνε τα μικρά παιδάκια, όταν υπήρχε φτώχεια και δυστυχία. Για τα αγοράκια έφτιαχναν τους τροχούς, που τους έδιναν σχήμα σαν κινούμενο όχημα βάζοντας αβγά στη θέση των τροχών.





Στη Στενή Πάφου (Κύπρος) (1925)

Τη Μεγάλη Βδομάδα Οι άνδρες θα πάρουν στον αλευρόμυλο – νερόμυλο – το «άλεσμα» (καθαρισμένο σιτάρι, πλυμένο και ξηραμένο στον ήλιο) για να το αλέσουν και να φέρουν πίσω το αλεύρι μέσα στο σακί, με το γαϊδούρι.
Το Μεγάλο Σάββατο οι φούρνοι έχουν την τιμητική τους, αφού εκεί θα ψήσουν τα «σισαμένα» (ψωμιά με σησάμι απέξω) τις «φλαούνες» (μείγμα ζυμωμένου αλεσμένου τυριού με αυγά και σταφίδες μέσα σε φύλλο ζύμης, τριγωνικού σχήματος) και τις «εμπασκιές» (φλαούνες μέσα στις οποίες τοποθετούνται κομμάτια κρέατος).
Αξίζει να σημειωθεί ότι το μείγμα που αναφέραμε πιο πάνω έχει ετοιμαστεί την Παρασκευή για να «μπει» (να φουσκώσει). Σε λίγο όλοι οι φούρνοι θα αρχίσουν να καπνίζουν, ενώ οι νοικοκυρές κοιτάζουν προσεκτικά ούτως ώστε να είναι σίγουρες ότι έχει «πυρώσει» (βρίσκεται στη κατάλληλη θερμοκρασία) για να ψήσει κανονικά τα ψωμιά. Στο «φούρνισμα» (τοποθέτηση του ζυμωμένου ψωμιού στο φούρνο) βοηθούν όλοι, γιατί πρέπει να γίνει γρήγορα για να μην χαθεί η θερμοκρασία του φούρνου. 

Η μέρα τελειώνει και όλοι μπαίνουν στα σπίτια τους για λίγη ξεκούραση, αφού η σημερινή μέρα ήταν ειδικά για τις νοικοκυρές, εξαντλητική. Οι άνδρες ρωτούν τις γυναίκες αν έχουν «πετύχει» τα ψωμιά ενώ εκείνες απαντούν συνήθως καταφατικά.

Την Κυριακή του Πάσχα μετά το τραπέζι παίζεται το παιχνίδι «Ο Μυλωνάς». Ένας άντρας κάθεται σταυροπόδι, έχοντας μπροστά του δυο πέτρες, την μια πάνω στην άλλη, τρίβοντάς τες όπως γυρίζουν οι μυλόπετρες στον αλευρόμυλο. Δίπλα του ένα μακρύ και χοντρό καλάμι χρησιμεύει για να διώχνει τις όρνιθες, που έρχονται να του φαν το σιτάρι, που δήθεν αλέθει. Οι νέοι έρχονται κοντά στο αυτί του, αφού ο μυλωνάς είναι δήθεν κουφός και τον ρωτούν δυνατά αν «Έσιη αλέσματα ο μύλος». Αυτός απαντά «Έσιη τζιε Χέλη», (έχει και θέλει). Άλλος ρωτά αν έχουν καιρό να τους αλέσει το σιτάρι, ο δε Μυλωνάς ρωτά: «Τα άλογα σου είναι αρσενικά ή θηλυκά;».
Μερικοί άνδρες προσπαθούν να παίξουν τον ρόλο των ορνίθων που προσπαθούν να φαν το σιτάρι, ερχόμενοι προς το μέρος του «Μυλωνά», αλλά αυτός αρπάζει ξαφνικά το καλάμι και το γυρίζει με δύναμη κτυπώντας όσα πόδια βρει μπροστά του. Άλλοι πηδούν να γλιτώσουν το κτύπημα που είναι πάντα δυνατό, αλλά μερικοί δέχονται το κτύπημα από τον «Μυλωνά». 

Το παιχνίδι προκαλεί πολύ γέλιο και σταματά ύστερα από αρκετά «θύματα».




ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ

Ποντιακό έθιμο

Τη νύχτα πριν από την Πρωτομαγιά οι νοικοκυρές παρασκεύαζαν είδος ψωμιού που ονομαζόταν «ευχασμενο κολοκυθ’» . Ως βασικά υλικά χρησιμοποιούσαν αλεύρι και αλάτι που είχαν ευλογηθεί την Μ. Πεμπτη στην εκκλησία. Νωρίς το πρωί της Πρωτομαγιάς, τα μέλη της οικογένειας έτρωγαν από αυτό το ψωμί, πριν ακουστεί κελάηδημα πουλιού και ιδίως κούκου.

Δοξασίες

Όταν πρόκειται να αρχίσει το ζύμωμα του ψωμιού, πρώτα σταυρώνεται το ζυμάρι. 

• Η κομμένη όψη του ψωμιού βλέπει πάντα προς το κέντρο του τραπεζιού.
• Αν πέσει κάτω κομμάτι ψωμιού, το φιλούν και το βάζουν πάλι στο τραπέζι.
• Επειδή η νύχτα θεωρείται η ώρα των κακών πνευμάτων, το τραπεζομάντιλο με τα ψίχουλα του βραδινού φαγητού τινάζεται πάντα την άλλη ημέρα.
• Τα ψίχουλα πετιούνται στον κήπο, για να τα φάνε τα πουλιά. 
• Τα ξερά κομμάτια μουλιάζουν στο νερό και τα τρώνε οι κότες.
• Τίποτα δεν πρέπει να πεταχτεί από το ψωμί, γιατί σημαίνει ζωή για το σπίτι




ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΡΙΖΟΥ ΠΕΛΛΑΣ

Έθιμα του χωριού που είχαν σχέση με το ψωμί.

Γάμος

Όταν έρχονταν στο σπίτι για να πάρουν τη νύφη, η μάνα έκλεγε και μοιρολογούσε, γιατί θα έφευγε η κόρη της. Υπήρχαν και γυναίκες που μοιρολογούσαν μαζί της. Ο κόσμος μαζευόταν εκεί και έκανε χάζι. Εκεί, ο αδερφός της (ή αν δεν είχε αδερφό κάποιος ξάδερφος) έσπαγε στο κεφάλι της νύφης μια πίτα που έμοιαζε με ψωμί και την μοίραζε στον κόσμο. Μέσα στην πίτα βάζανε αλεύρι, σταφίδες και λάδι και την κάνανε σαν ψωμί.

Κηδεία

Στην κηδεία, στα παλιά χρόνια, δίνανε «λαβάσα» ενώ τώρα δίνουνε μικρά ψωμάκια που τα παίρνουν από τους φούρνους. Τα «λαβάσα» τα φτιάχνανε με αλεύρι, νερό κι αλάτι, χωρίς να βάζουνε τίποτα άλλο, και τα ψήνανε στο φούρνο. Τα βάζανε σε ένα πανέρι και τα πηγαίνανε στην εκκλησία και τα μοιράζανε.

Πάσχα

Για το Σάββατο του Λάζάρου φτιάχνανε «κερκέλια» ή αλλιώς «Λαζαρίνες». Ζυμώνανε το ζυμάρι, το πλάθανε πάνω στο τραπέζι και κάνανε μικρά κουλούρια (όποιος ήθελε έβαζε και σουσάμι) και τα ψήνανε στο φούρνο. Αυτά τα δίνανε στα παιδιά που ερχόντουσαν να ψάλουνε το «Βάγιο – βάγιο» το Σάββατο του Λαζάρου.





Το πρόσφορο

Το Πρόσφορο είναι το ψωμί που προσφέρουμε στον Ναό για να τελεσθεί η Θεία Ευχαριστία μαζί με το κρασί, ως Τίμια Δώρα (άρτος και οίνος), προτού μεταφερθούν με τη Μεγάλη Είσοδο στην Αγία Τράπεζα.

Η σφραγίδα του πρόσφορου (συμβολισμοί και έννοιες)

Το Πρόσφορο είναι το ψωμί που προσφέρουμε στον Ναό, για να τελεσθεί η Θεία Ευχαριστία. Μαζί με το κρασί, ως Τίμια Δώρα (άρτος και οίνος), προτού μεταφερθούν με τη Μεγάλη Είσοδο στην Αγία Τράπεζα, τοποθετούνται στην Πρόθεση (προ + τίθημι = προθέτω), όπου με την τελετή της Προσκομιδής θα προετοιμασθούν για τη Θεία Λειτουργία. Στην Προσκομιδή τμήματα του Προσφόρου θα τοποθετηθούν τελετουργικά στο Δισκάριο και λίγο κρασί στο Άγιο Ποτήριο.


Το στρογγυλό σχέδιο του Προσφόρου συμβολίζει την κοιλιά της Παρθένου Μαρίας, απ' όπου προήλθε (γεννήθηκε) ο μονογενής Υιος της. Πάνω στο Πρόσφορο υπάρχει ανάγλυφο σχέδιο, που σχηματίζεται από σφραγίδα.

Από το κέντρο του Προσφόρου βγαίνει ο Αμνός, δηλ. το κεντρικό τετράγωνο του σχεδίου με τα γράμματα: ΙΣ ΧΣ ΝΙ ΚΑ (Ιησούς Χριστός νικά). Τα γράμματα αυτά πρέπει να είναι ευδιάκριτα και να φαίνονται καθαρά. Λέγεται Αμνός (αρνάκι), γιατί ο προφήτης Ησαϊας προφήτευσε ότι ο Μεσσίας σαν ένα άκακο αρνάκι θα οδηγηθεί στη θυσία. Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος επιβεβαίωσε αυτή την προφητεία, όταν έδειξε στους μαθητές του τον Μεσσία και είπε: "Να ο αμνός του Θεού" (Ιωάν.1α', 29). Επίσης ο Απόστολος Πέτρος στην Α Επιστολή (1α, 18-19) γράφει:"Ελυτρώθητε εκ της ματαίας υμών αναστροφής... τιμίω αίματι ως αμνού αμώμου και ασπίλου Χριστού".
Το σχέδιο του Προσφόρου περιέχει επίσης τη μερίδα της Παναγίας με τα γράμματα Μ και Θ, δηλ. Μήτηρ Θεού. Η τριγωνική μερίδα της Παναγίας τοποθετείται δεξιά του Αμνού στο Δισκάριο με τα λόγια: 'Εις τιμήν και μνήμην της υπερευλογημένης, ενδόξου Δεσποίνης ημών Θεοτόκου, και αειπαρθένου Μαρίας, ης ταις πρεσβείαις πρόσδεξαι, Κύριε, την Θυσίαν ταύτην εις το υπερουράνιόν σου Θυσιαστήριον. (Συνεχίζει με τον 10ο στίχο του 44ου ψαλμού) Παρέστη η Βασίλισσα εκ δεξιών σου, εν ιματισμώ διαχρύσω περιβεβλημένη, πεποικιλμένη'. (Δηλαδή: Προσφέρουμε τη μερίδα αυτή προς τιμή και μνήμη της υπερευλογημένης ένδοξης Κυρίας μας Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, με τις πρεσβείες της οποίας δέξου, Κύριε, τη Θυσία αυτή στο υπερουράνιό σου Θυσιαστήριο. Τιμητικά στάθηκε η Βασίλισσα στα δεξιά σου με ιματισμό χρυσό ντυμένη, στολισμένη). Η Παναγία στη Βασιλεία του Θεού έχει το πρωτείο τιμής.

Από τα εννέα τριγωνάκια, που βρίσκονται στο δεξί μέρος του προσφόρου, εξάγονται οι μερίδες των αγγέλων και όλων των αγίων και τοποθετούνται αριστερά του Αμνού. Οι άγιοι που μνημονεύονται είναι οι Προφήτες, οι Απόστολοι, οι Ιεράρχες, οι Μάρτυρες, οι Όσιοι, οι Ανάργυροι, οι Θεοπάτορες μαζί με τον άγιο της ημέρας και τελευταίος ο Πατέρας της Εκκλησίας που συνέγραψε την τελούμενη Θεία Λειτουργία. Οι άγιοι, επειδή δεν έχει γίνει η Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου και δεν έχουν εισέλθει ακόμα στον Παράδεισο, ωφελούνται κι αυτοί από τη μνημόνευση στις Θείες Λειτουργίες. Εξάλλου και στον Παράδεισο θα προχωρούν από 'δόξης εις δόξαν', δηλ. θα βελτιώνεται η κατάστασή τους και θα απολαμβάνουν σταδιακά μεγαλύτερες θείες ευλογίες. Επίσης, κατά τον Καβάσιλα προσφέρεται η αναίμακτη θυσία ως ευχαριστία στον Θεό, που μας έδωσε τους αγίους. Αυτοί αποτελούν τα πρότυπα όλων των χριστιανών, αυτοί τους καθοδηγούν και μεσιτεύουν γι' αυτούς με τις προσευχές τους.

Από άλλα τμήματα του Προσφόρου εξάγονται οι μερίδες υπέρ των ζώντων και των κεκοιμημένων, οι οποίοι ανήκουν στην Ορθόδοξη Εκκλησία.

Αυτές τοποθετούνται εμπρός από τον Αμνό και, όταν πριν τη Θεία Κοινωνία κατά τη συστολή (ένωση) Σώματος και Αίματος ο Λειτουργός τις ρίχνει στο Δισκοπότηρο, λέει συγχρόνως τα ακόλουθα αξιοπρόσεκτα λόγια:"Απόπλυνον, Κύριε,τα αμαρτήματα των ενθάδε μνημονευθέντων δούλων σου τω Αίματί σου τω Αγίω· πρεσβείαις της Θεοτόκου και πάντων σου των αγίων. Αμήν". (Δηλαδή: Σβήσε εντελώς, Κύριε, τις αμαρτίες όσων εδώ μνημονεύθηκαν δούλων Σου με το Αίμα Σου το Άγιο· με τις πρεσβείες της Θεοτόκου και όλων Σου των αγίων. Αμήν). Στήν αρχή της Προσκομιδής ο Ιερουργός υψώνει (σηκώνει ψηλά) το Πρόσφορο μέχρι το μέτωπο και μ αυτή την κίνηση συμβολίζει την ύψωση του Χριστού στον Σταυρό, όπου έχυσε το τίμιο Αίμα Του για τη σωτηρία των ανθρώπων.





Θρησκευτικά αποσπάσματα

Γῆ ἀγαθή, εὐλογημένη Θεόνυμφε, τὸν στάχυν ἡ βλαστήσασα τὸν ἀγεώργητον καὶ σωτήριον κόσμῳ, ἀξίωσόν με τοῦτον τρώγοντα σώζεσθαι.





ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ

Γῆ ἀγαθή, εὐλογημένη Θεόνυμφε, τὸν στάχυν ἡ βλαστήσασα τὸν ἀγεώργητον καὶ σωτήριον κόσμῳ, ἀξίωσόν με τοῦτον τρώγοντα σώζεσθαι.

ᾨδὴ γ´. Ἐν πέτρᾳ με τῆς πίστεως.
(Απόσπασμα από την Ακολουθία Θειας Μεταλήψεως Εις Το Απόδειπνον)



• Εγώ ειμί ο άρτος της ζωής.

(Απόσπασμα από τη Βίβλο)


• Άρτος στηρίζει καρδίαν αννθρώπου

(Παλ. Διαθήκη, Ψαλμός Δαυίδ 103-15)


• Στήριξον την καρδίαν σου με άρτον

(Παλ. Διαθήκη, Κριταί Κεφ. 19-5)

Κἂν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντα μου κἂν παραδῶ τὸ σῶμα μου ἵνα καυχήσωμαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω οὐδὲν ὠφελοῦμαι.

(Επιστολή Παύλου προς Κορινθίους)



•«Ούκ επ’ άρτω ζήσεται άνθρωπος»
Όταν ο Ιησούς Χριστός νήστευε σαράντα ημέρες συνέχεια στην έρημο, ο Διάβολος τον πείραξε, λέγοντας του: «Εάν είσαι υιός του Θεού, ειπέ προς τον λίθον τούτον να γίνη άρτος», δηλαδή «Εάν είσαι ο γιος του Θεού πες σ’ αυτή την πέτρα να γίνει ψωμί». Και ο Χριστός του αποκρίθηκε: «Ούκ επ’ άρτω μόνω ζήσεται άνθρωπος, αλλ’ επί παντί ρήματι εκπορευομένω διά στόματος Θεού», δηλαδή «Δεν μπορεί να ζήσει ο άνθρωπος μόνο με ψωμί, αλλά με κάθε λόγο που προέρχεται από το στόμα του Θεού». ( Ματθ. Δ4, Λουκ. Δ4)






Παροιμίες

«Γερόντων έπαρε βουλή κι ανθρώπων μαθημένων οπού’ χουνε πολύ ψωμί κι αλάτι φαγωμένο».





ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΛΕΥΡΙ

1. «Κι αλευρωμένος να 'ναι ο ποντικός, η γάτα τον γνωρίζει».
2. «Σε ξένο χωράφι, δρεπάνι μη βάζεις».
3. «Βάλε αλεύρι, κάμε πίτα».
4. «Δυο πέτρες αν δεν μονιάσουν, αλεύρι δε βγάζουν».
5. «Η αλευριά καθούμενη κι ο χόντρος έμπα κι έβγα».
6. «Μυλωνάς δε δούλευε, το αλεύρι μοίραζε».
7. «Από ‘να λιθάρι, αλεύρι δε βγαίνει».
8. «Δάνειζε αλεύρι σ’ όποιον έχει στάρι».
9. «Ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι».
10. «Να κάβουρα, δός μου αλεύρι».
11. «Όταν ο Θεός μοιράζει αλεύρι παίρνει ο διάολος τη σακούλα».
12. «Άργησε και φέρε αλεύρι».
13. «Από δύο λιθάρια βγαίνει το αλεύρι».
14. «Όποιος έχει τέσσερα μάτια αγοράζει στάρι, όποιος έχει δυο αλεύρι και ο στραβός ψωμί».
15. «Τι το θέλει ο φτωχός τ’ αλεύρι αφού δεν έχει πού να το βάλει».
16. «Δανεικό, κυρά, τ’ αλεύρι, δανεικό και το προζύμι».
17. «Στο σπασμένο το σακί θέλεις βάλε θέλεις μη».





ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΨΩΜΙ

1) «Εκεί που ψήνει ο ήλιος το ψωμί».
2) «Η βιάση ψήνει το ψωμί, μα δεν το καλοψήνει».
3) «Στείλε στους γύφτους να βρεις προζύμι».
4) «Τάζει φούρνους με καρβέλια και λαγούς με πετραχήλια».
5) «Της γειτόνισσας το ψωμί είναι γλυκό».
6) «Νηστεύει ο δούλος του Θεού, γιατί ψωμί δεν έχει».
7) «Όταν κοιμάται ο γιόκας μου ψωμί δε μας γυρεύει».
8) «Ψωμί δεν έχουμε τυρί ζητάμε».
9) «Για να μη φάει ο γάτος το ψωμί, τρώει ο ποντικός τα ρούχα»
10) «Εμείς ψωμί δεν είχαμε, λουκούμια εγυρέψαμε»
11) «Η βιάση ψήνει το ψωμί μα δεν το καλοψήνει»
12) «Κάλλιο το σημερινό ψωμί παρά την αυριανή πίτα»
13) «Μην τάξεις τ’ άξιου κερί και του μικρού κουλούρι»
14) «Ο λόγος σου με χόρτασε, και το ψωμί σου φα’ το»
15) «Ο πεινασμένος καρβέλια ονειρεύεται»
16) «Όποιος έχει νου και γνώση, πριν πεινάσει θα ζυμώσει»

17) «Σίγουρο ψωμί σε τρύπιο σακούλι»

18) «Στου σκύλου το προσκέφαλο ψωμί δεν ξημερώνει»
19) «Γέρος είσαι, δε φελάς. τα ψωμιά μας μόν’ χαλάς»
20) «Λεφτά αγοράζουνε ψωμί, μα όχι ευγνωμοσύνη».
21) Φουρνίζει κεραμίδια και ξεφουρνίζει ψωμιά
22) «Γερόντων έπαρε βουλή κι ανθρώπων μαθημένων οπού’ χουνε πολύ ψωμί κι αλάτι φαγωμένο».
23) «Γέρος είσαι δεν φελάς, μόνο το ψωμί χαλάς».
24) «Καθένας το ζυμάρι του το ‘χει για σταφιδόψωμο» (Τουρκική Παροιμία)
25) «Του ψωμιού η ομορφιά απ’ της μαγιάς το φούσκωμα γεννιέται» (Τουρκική Παροιμία)

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΥΛΟ

1) «Χιόνισ’ έβρεξε ο Γενάρης, όλοι οι μύλοι μας θ’ αλέθουν».
2) «Όλοι κλαίν τον πόνο τους κι ο μυλωνάς τ' αυλάκι».
4) «Ο καλός ο μύλος τ’ αλέθει όλα».
5) «Πάει η γλώσσα του σαν το βαρδάλι του μύλου».
6) «Έγινα ένας νερόμυλος, που γυρίζει και σε γεύεται, όσο τα νερά κινούνται»



ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΠΟΡΑ

1) «Όποιος σπέρνει το Γενάρη, παίρνει την ανεμοζάλη».
2) «Ότι έσπειρες θα θερίσεις».
3) «Κάλιο λόγια στο χωράφι, παρά μάγκανα στ' αλώνι».
4) «Μη φυτρώνεις εκεί που δεν σε σπέρνουν».
5) «Σε ξένο χωράφι, δρεπάνι μη βάζεις».
6) «Όποιος σπέρνει ανέμους, θερίζει θύελλες».
7) «Άλλοι σπέρνουν και θερίζουν κι άλλοι τρων και μαγαρίζουν».



ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΡΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΛΩΝΙΣΜΑ

1) «Θές θέριζε και δένε, θές δένε και κουβάλα».
3) «Κότα τον Γενάρη, κέφαλο τον Αλωνάρη».
4) «Κότα, χήνα το Γενάρη και παπί τον Αλωνάρη».
5) «Τ' Αλωναριού τα μεσημέρια , και του Γεναριού οι νύχτες».
6) «Μικρό μικρό τ' αλώνι σου μ' ας είν' κατάδικο σου».
7) «Βόϊδι να μην αλώνιζε, κόρη να μην εγέννα και νιός να μην εθέριζε, ποτέ του δεν θα εγέρνα».

8) «Μάρτης έβρεχε κι ο θεριστής χαιρότανε».

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΙΤΕΣ

1) «Θέλει και την πίτα ολάκερη και το σκύλο χορτάτο».
2) «Βάλε αλεύρι, κάμε πίτα».
3) «Κάλλιο το σημερινό ψωμί παρά την αυριανή πίτα»
4) «Κότα πίτα το Γενάρη, κόκορα τον Αλωνάρη».
5) «Τα ξένα χέρια κοσκινούν, μα πίττα δεν σου πλάθουν»
6) «Πέσε πίτα να σε φάω».
7) «Παστρική καλή Θοδώρα το τσαούχι μέσ' την πίτα». 
8) «Τα ξένα χέρια κοσκινούν, μα πίττα δεν σου πλάθουν».



ΓΝΩΣΤΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ

1) «Υγεία και ξερό ψωμί»
2) «Από πολλούς φούρνους έφαγε ψωμί» (Βουλγαρική)
3) «Έχει ψωμί ή φαΐ αυτή η δουλειά»
4) «Φάγαμε μαζί ψωμί κι αλάτι»

5) «Έχω να φάω πολλά καρβέλια ακόμη»

6) «Έχω πολύ ψωμί (ακόμα)»
7) «Δεν έχω ψωμί να φάω»
8) «Για ένα κομμάτι ψωμί»
9) «Και ξερό ψωμί»
10) «Είναι μετρημένα ή είναι λίγα ή (τα) έφαγε ή τέλειωσαν τα ψωμιά του
11) «Τρώω γλυκό ψωμί».
12) «Τρώω πικρό ψωμί».
13) «Να τιμάς το ψωμί που τρως».
14) «Αυτή η δουλειά έχει πολύ ψωμί»
15) «Ψωμί δεν έχουμε, ραπανάκια για την όρεξη».
16) «Ψωμοτύρι και γλυκιά ζωή».
17) «Αυτό είναι ψωμοτύρι για μένα».
18) «Βρε τον ψωμοπάτη».





Φράσεις - Γνωμικά

«Ο Θεός έφτιαξε τη μαγιά όπως επίσης και τη ζύμη, και Αγαπάει το ίδιο τη ζύμωση όσο και τη βλάστηση».
Ράλφ Βάλντο Έμερσον (1803-1882)

ΔΙΑΣΗΜΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ

«Άρτον και θεάματα»

Είναι μια φράση που την είπε ο καίσαρας: «PANEM ET GIRCENSES», όταν οι Ρωμαίοι κατηγόρησαν τον Καίσαρα ότι: «μάζεψε το μεγαλύτερο μέρος αυτών των χρημάτων με άδικα μέσα και ότι το κατασπατάλησε».
Η σπατάλη αυτή αναφέρεται στις γιορτές που θα γινόντουσαν για τους τέσσερις θριάμβους: «EX GALLIA, EX PONTO, EX AFRICA, EX EGYPTO». Οι μυθικές αυτές δαπάνες έκαναν μεγάλη κατάπληξη. Ο Δίωνας Κάσιος αναφέρει: «Βίαιες αντιδράσεις ξεσηκώθηκαν κατά του Καίσαρα που τον κατηγορούσαν…». Η απάντηση του Καίσαρα, σύμφωνα με μια εκδοχή ήταν πως: «ο λαός θέλει άρτον και θεάματα», δόγμα αργότερα που το εφάρμοσαν διάφοροι, κατά καιρούς, πολιτικοί.
Κατ’ άλλους: φράση του διάσημου Ρωμαίου ποιητή Ιουβενάλη (SATIRES, X, 81) που καυτηρίαζε με τις σάτιρές του τον ακόλαστο βίο και την παρακμή των Ρωμαίων της εποχής του (50 – 130 μ.Χ.), καθώς και την ασυδοσία αυτών που κυβερνούσανε. Τη χρησιμοποιούν, συνήθως, οι ιθύνοντες, που θέλουν να αποτρέψουν την προσοχή του εξαθλιωμένου πολιτικά λαού από την κακή κατάσταση των πραγμάτων της πολιτείας, προσφέροντας σ’ αυτούς ασήμαντα μέσα: «άρτον και θεάματα» δωρεάν.

«Ας φάνε παντεσπάνι»

Η παράδοση ή η ιστορία, αν θέλετε, αποδίδει συχνά την πατρότητα των παροιμιακών φράσεων, σε πρόσωπα που δεν τις είπαν. Έτσι η παραπάνω φράση, που τη λένε και: «Γιατί δεν τρώνε παντεσπάνι», ξέρουμε ότι την είπε η Μαρία Αντουανέτα (όταν της είπαν ότι ο λαός επαναστάτησε γιατί δεν είχε ψωμί να φάει). Και όμως η φράση αυτή βρίσκεται στις «Εξομολογήσεις» του Ρουσσώ, που γράφηκαν το 1766, δηλαδή τέσσερα χρόνια πριν η Μαρία Αντουανέτα (που τότε ήταν 11 χρονών) έρθει στη Γαλλία σαν σύζυγος του Λουδοβίκου 16ου. Και κάτι ακόμα: Ο Ρουσσώ γράφει ότι τη φράση αυτή την άκουσε το 1740, δηλαδή 15 χρόνια πριν γεννηθεί η μέλλουσα τραγική βασίλισσα της Γαλλίας. Αλλά από αυτήν έγινε η φράση γνωστή.

«Θα πούμε το ψωμί ψωμάκι»

Μόνο ένας πόλεμος θα μας άφηνε μια τέτοια φράση. Πράγματι κατά την εποχή κριμαϊκού πολέμου, η Ελλάδα είχε αποκλεισθεί από τους συμμάχους και δεν είχε ούτε αυτό το ψωμί. Όταν, λοιπόν, έβλεπαν ότι κρατάει ο αποκλεισμός, έλεγαν οι κάτοικοι: «Θα πούμε το ψωμί ψωμάκι». Και από τότε η φράση αυτή έμεινε παροιμιακή.

ΨΩΜΙ - ΠΑΙΔΕΙΑ – ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

ο αίτημα του ελληνικού λαού κατά την εξέγερση του Πολυτεχνείου

ΦΡΑΣΕΙΣ και ΓΝΩΜΙΚΑ ΔΙΑΣΗΜΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΨΩΜΙ

«Ο ενθουσιασμός είναι η μαγιά που κάνει τη (ζύμη) να φουσκώνει».

Πωλ Τζ. Μέγιερ - Επιχειρηματίας (1928-2009)
• «Προσθέστε μερικές σταφίδες συζήτησης στην άνοστη ζύμη της ύπαρξης».
Ο. Χένρι –Αμερικανός Συγγραφέας (1862 1910)
• «Ο Θεός έφτιαξε τη μαγιά όπως επίσης και τη ζύμη, και Αγαπάει το ίδιο τη ζύμωση όσο και τη βλάστηση». 
Ράλφ Βάλντο Έμερσον (1803-1882) 
Αμερικάνος ποιητής
• «Αν θες να φτιάξεις μια (μηλόπιτα) εκ του μηδενός, πρέπει πρώτα να δημιουργήσεις το Σύμπαν».
Carl Sagan, Αμερικανός αστρονόμος, (1934-1996)
• «Δε θα υπήρχε κανένα πλεονέκτημα από τη σπορά του σιταριού αν η σοδειά δεν επέστρεφε περισσότερα από όσα σπάρθηκαν»
Ναπολέων Χιλ-Αμερικάνος Λογοτέχνης (1883 –1970) 
• «Την εποχή της σποράς μάθαινε, την εποχή του θερισμού δίδασκε και τον χειμώνα απολάμβανε».
Γουίλιαμ Μπλέικ- Άγγλος Ποιητής και ζωγράφος (1757 –1827)
• «Μην κρίνεις την ζωή σου από τους καρπούς που θέρισες αλλά από τους σπόρους που έσπειρες».
Ρόμπερτ Λούι Στίβενσον- Σκωτσέζος συγγραφέας
• «Δώσε μου ξανά το κυρτό μου δέντρο, μια κόρα ψωμιού και ελευθερία».
Αλεξάντερ Πόουπ, Άγγλος ποιητής (1688 1744)
• « Σε αυτόν τον κόσμο υπάρχει πιο πολύ πείνα για αγάπη και εκτίμηση παρά για ψωμί».
Μητέρα Τερέζα – Καθολική Καλόγρια (1910-1997)

«Η μυρωδιά ενός καλοψημένου ψωμιού, είναι σαν τον ήχο του νερού που ρέει ελαφρά, είναι μια απερίγραπτα αθώα και μεγάλη απόλαυση.»

Μ. Φ. Κ. Φίσερ Αμερικάνος συγγραφέας μαγειρικής (1908-1992)






Κι όλα μοιάζαν ουρανός 

και ψωμί σπιτίσιο 
όλα μοιάζαν ουρανός 
και γλυκό γλυκό ψωμί.
ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗ Μουσική: Σταύρος Ξαρχάκος/Στίχοι: Λευτέρης Παπαδόπουλος/Τραγούδι: Γρηγόρης Μπιθικώτσης










































loulismuseum.gr via ekdosi.com All rights reserved by 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...